Hexagram berekenen: van worp naar hexagram

Elke raadpleging van de I Tjing komt uit op hetzelfde punt: zes lijnen die samen één van de 64 hexagrammen vormen. Tussen de worp en dat hexagram zit een kleine berekening, en juist daar sluipen de fouten in: een lijn op de verkeerde plek, een trigram verkeerd afgelezen. Wie de vier lijnwaarden kent en van onder naar boven bouwt, zet elke worp foutloos om. Zo werkt de rekensom, stap voor stap.

De vier lijnwaarden: 6, 7, 8 en 9

Elke lijn van een hexagram begint als een getal, en dat getal kan maar vier waarden hebben:

• 7: jong yang, een doorlopende lijn die in rust is;
• 8: jong yin, een gebroken lijn die in rust is;
• 9: oud yang, een doorlopende lijn die gaat bewegen;
• 6: oud yin, een gebroken lijn die gaat bewegen.

Het ezelsbruggetje: even is yin, oneven is yang. En de uitersten, 6 en 9, zijn "oud": zo vol dat ze op het punt staan om te slaan in hun tegendeel. Daarover straks meer.

Met drie munten: 2 en 3 optellen

Bij de muntmethode telt elke kop als 3 en elke munt als 2. Je werpt drie munten tegelijk en telt de waarden op; meer is het niet. Er zijn maar vier sommen mogelijk: 2+2+2 = 6, 2+2+3 = 7, 2+3+3 = 8 en 3+3+3 = 9. Zes keer werpen, zes getallen noteren, klaar.

Met duizendbladstelen: drie tellingen

De klassieke methode werkt met een bundel van vijftig stelen, waarvan er negenenveertig meedoen. Voor elke lijn verdeel en tel je de bundel drie keer, en elke telronde levert uiteindelijk een 2 of een 3 op. Drie tellingen samen geven dus opnieuw een getal van 6 tot en met 9, alleen met andere kansen dan bij munten: een 6 is bij de stelen zeldzaam, een 8 juist de gewoonste uitkomst. Het volledige telritueel staat in het artikel over de duizendbladstelen; wie geen eigen bundel heeft, kan het orakel online met stelen raadplegen.

Bouwen van onder naar boven

De eerste lijn die je werpt is de onderste lijn van het hexagram. Je bouwt omhoog, zoals een plant groeit: eerst de wortel, dan de stengel, als laatste de kroon. Noteer je zes getallen dus van beneden naar boven. Wie de volgorde omdraait, rekent keurig het verkeerde hexagram uit, en dat is verreweg de meest gemaakte fout in het hele proces.

Twee trigrammen, één nummer

Zes lijnen vormen twee trigrammen van elk drie lijnen: lijn een tot en met drie is het ondertrigram, lijn vier tot en met zes het boventrigram. Er bestaan acht trigrammen (hemel, aarde, donder, water, berg, wind, vuur en meer), en acht maal acht geeft precies 64 combinaties. Welke combinatie welk nummer draagt, ligt vast in de volgorde van King Wen; dat nummer zoek je op in een tabel of in het overzicht van alle 64 hexagrammen.

Een voorbeeld. Je werpt van onder naar boven 7, 8, 8, 9, 7, 8. De onderste drie lijnen (yang, yin, yin) vormen het trigram donder; de bovenste drie (yang, yang, yin) vormen het trigram meer. Donder onder en meer boven: dat is hexagram 17, Het Navolgen.

Oude lijnen: waar de beweging zit

Voor het aflezen telt eerst alleen yin of yang: een 6 lees je als gebroken lijn, een 9 als doorlopende. Maar daarna doen de oude lijnen iets extra's: ze slaan om. Elke 9 wordt een gebroken lijn, elke 6 een doorlopende, en uit die omslag ontstaat een tweede hexagram dat laat zien waar de situatie naartoe beweegt. In het voorbeeld hierboven verandert de 9 op de vierde plaats, en zo wordt hexagram 17 hexagram 3, De Aanvangsmoeilijkheid. Hoe je die beweging leest, staat in het artikel over veranderende lijnen.

Al geworpen? Voer je hexagram in

Heb je thuis met munten of stelen geworpen en wil je de duiding erbij, dan hoef je niets op te zoeken. Kies op itjing.app de invoeroptie Zelf geworpen en vul per lijn de waarde in, van onder naar boven; de app berekent het hexagram, de bewegende lijnen en het tweede hexagram voor je.

Handig om te weten: elke lezing krijgt een vast webadres dat eindigt op ?w= gevolgd door zes cijfers, de lijnwaarden van onder naar boven. De worp uit het voorbeeld wordt zo ?w=788978. Die notatie is meteen een compacte manier om een worp op papier te bewaren of met iemand te delen: zes cijfers, en het hele hexagram staat er.

Veelgestelde vragen

Wat betekenen de getallen 6, 7, 8 en 9 bij de I Tjing?

Ze zijn de vier mogelijke waarden van één lijn. 7 is jong yang (doorlopend, in rust), 8 is jong yin (gebroken, in rust), 9 is oud yang en 6 is oud yin; die laatste twee zijn bewegende lijnen die in hun tegendeel omslaan.

Bouw je een hexagram van boven of van onder op?

Altijd van onder naar boven: de eerste worp is de onderste lijn, de zesde worp de bovenste. Wie de volgorde omdraait, komt bij een ander hexagram uit, dus noteer je getallen van beneden naar boven.

Hoe vind ik het nummer van mijn hexagram?

Lees de onderste drie lijnen als ondertrigram en de bovenste drie als boventrigram, en zoek die combinatie op in een trigramtabel of in het hexagramoverzicht. Elke combinatie van twee trigrammen heeft een vast nummer in de volgorde van King Wen.

Kan ik een hexagram dat ik al geworpen heb in de app invoeren?

Ja. Kies op itjing.app de invoeroptie Zelf geworpen en vul de zes lijnwaarden in, van onder naar boven. De app berekent dan het hexagram, de bewegende lijnen en het tweede hexagram, met de volledige duiding erbij.