I Tjing Orakel English

I Tjing Orakel Gids De I Tjing in het China van nu: erfgoed, koorts en een gesplitst dossier

De I Tjing in het China van nu: erfgoed, koorts en een gesplitst dossier

Tijdens de Culturele Revolutie, vanaf 1966, gold de campagne 破四旧 (po sijiu): vernietig de vier ouden, oude ideeën, oude cultuur, oude gewoonten, oude gebruiken. Vooral Rode Gardisten droegen die campagne. Ze escaleerde in de zomer van 1966, de "Rode Augustus" in Peking, en doofde in de loop van 1967 uit. Klassieke werken, kalligrafie en schilderingen werden bij particulieren in beslag genomen en als feodaal erfgoed vernietigd. Het staatsapparaat had de bevolking daarop sinds 1963 voorbereid, met de strijd tegen 封资修: feodalisme, kapitalisme, revisionisme.

De I Tjing als boek is in de geraadpleegde bronnen niet met naam in een landelijk verbod terug te vinden. Wat Chinese commentaren wel beschrijven, is dat waarzeggerij, feng shui en het gebruik van de Zhouyi als praktijk in de bredere categorie 封建迷信 (feodaal bijgeloof) vielen. Volgens Chinese commentaren is dat sindsdien de standaardterm van de partij voor divinatie, en hij duikt tot op vandaag op in officiële berichtgeving. Dat onderscheid, tussen het klassieke geschrift en de praktijk, is de lijn van wat daarna kwam.

Liu Dajun en de herbouw in Jinan

In 1984, het jaar van het eerste landelijke academische Zhouyi-congres na de hervorming en opening, gehouden in Wuhan, richtte Liu Dajun (刘大钧, geboren 1943 in Zouping, Shandong) aan de Universiteit van Shandong (山东大学) binnen de faculteit filosofie een 周易研究室 (Zhouyi-onderzoekskamer) op. In maart 1988 werd die kamer een zelfstandige instelling: het 山东大学周易研究中心 (Zhouyi Research Center van Shandong University). In september 2000, na erkenning als sleutelbasis voor geesteswetenschappen van het Ministerie van Onderwijs, kreeg het zijn huidige naam: 易学与中国古代哲学研究中心, Centrum voor Yixue en Chinese klassieke filosofie.

Volgens de overzichtspagina van het centrum zelf specialiseert het in 象数易学 (xiangshu yixue), de beelden-en-getallen-traditie. Het herbergt het hoofdkantoor van de 中国周易学会 (Chinese Zhouyi Vereniging) en de redactie van het tijdschrift Zhouyi Yanjiu. Het onderhoudt uitwisselingen met instellingen in Duitsland, Taiwan, Macau en Zuid-Korea, en ontving bezoekende geleerden uit meer dan dertig landen en regio's.

Het tijdschrift 周易研究 (Zhouyi Yanjiu, Studie van de Zhouyi) richtte Liu in 1988 op, aanvankelijk met eigen middelen. Het is het enige publiek uitgegeven vaktijdschrift voor Yixue-onderzoek op het Chinese vasteland: eerst een kwartaalblad, sinds 2002 tweemaandelijks, in 1998 uitstekend tijdschrift van Shandong, in 2000 een CSSCI-kernblad. Volgens de tijdschriftbeschrijving lopen de rubrieken van geschiedenis en filosofie tot tekstonderzoek, opgegraven Yi-teksten en buitenlandse Yixue-studies, het soort werk waar ook de zijden I Tjing van Mawangdui onder valt.

Liu is behalve centrumdirecteur en hoofdredacteur van Zhouyi Yanjiu ook erevoorzitter voor het leven van de Chinese Zhouyi Vereniging en lid van het 中央文史研究馆 (Centrale Bureau voor Cultuur en Geschiedenis).

Eind 1987 werd in Jinan het eerste, tot dan toe grootste internationale Zhouyi-congres op Chinese bodem gehouden. Dat geldt als startpunt van de ongekende bloei van het Yixue-onderzoek. De Chinese Zhouyi Vereniging werd in november 1996 officieel geregistreerd bij het Ministerie van Civiele Zaken als landelijke eerstegraads vereniging, met Shandong University als vaste zetel. Op 23 april 2004 volgde, in het Diaoyutai State Guesthouse in Peking, de oprichting van de 国际易学联合会 (Internationale Confederatie voor Yixue-studies), onder toezicht van de Chinese Academie van Sociale Wetenschappen (CASS).

Liu zelf verdeelt de twintigste-eeuwse Yixue in vier fasen: overgang onder westerse methoden en de Gushibian-school (1900s-1940s); korte bloei onder marxistisch-dialectisch materialisme (1949 tot begin jaren zestig); stagnatie in de Culturele Revolutie (midden jaren zestig tot 1977); herstel en ongekende bloei vanaf 1978. Dat is zijn periodisering, niet een onafhankelijke telling.

De twee kanten van de Zhouyi-koorts

Midden jaren tachtig, in het kielzog van de cultuurkoorts van de jaren tachtig, een reflectie op de economische neergang en de culturele vernietiging van de Culturele Revolutie, ontstond een specifieke 周易热 (Zhouyi-koorts). Liu Dajun noemt die koorts problematisch in twee opzichten. Een 算卦热 (waarzeggerskoorts): het boek platweg als divinatie-instrument gebruiken. En een 科学易热 (wetenschappelijke-Yijing-koorts): geforceerde vergelijkingen met moderne natuurwetenschap, bijvoorbeeld met de genetische code of met binaire wiskunde. Westerse lezers kennen die laatste reflex van Leibniz en de binaire hexagrammen. Liu noemt haar een van de twee problematische kanten van dezelfde koorts.

In 1984 richtte de Chinese overheid de 孔子基金会 (Confucius-stichting) op, wat volgens overzichten van de 国学热 (guoxue re, de heropleving van klassieke studies) een teken is van officiële steun. De Zhouyi-koorts maakte daarvan deel uit. Vanaf midden jaren negentig verschoof die bredere golf, opnieuw volgens die overzichten, naar een tweede fase, gevoed door reflectie op globalisering en door 文化保守主义 (cultureel conservatisme).

Leg je Lius twee koortsen naast de specialisatie van zijn eigen centrum in xiangshu yixue, dan valt op dat Lius centrum zich niet op de natuurwetenschappelijke analogie richtte en ook niet op populaire waarzeggerij, maar op de eigen beelden-en-getallen-traditie. Onze lezing: zo hield Jinan de koorts binnen de muren, niet door het getal te schuwen, maar door het tot onderwerp van vakonderzoek te maken.

Erfgoed boven, waarzeggerij onder

Volgens een artikel op NetEase over de officiële lijst van bachelor-hoofdvakken bestaat er geen apart hoofdvak Zhouyi of Yijing. Slechts een klein aantal universiteiten biedt gerelateerde cursussen aan, doorgaans binnen filosofie-opleidingen, met gespecialiseerde begeleiding pas op master- of doctoraatsniveau. Shandong University geldt, volgens Chinese commentaren, als de enige universiteit met een volwaardig, blijvend onderzoekscentrum specifiek voor Yixue. Volgens een pagina van de geschiedenisfaculteit van Peking University biedt Beida via die faculteit een cursus intensieve lezing van de Zhouyi aan, ontwikkeld door meerdere senior hoogleraren, en biedt de China University of Political Science and Law een inleidende cursus Introductie tot de Zhouyi aan. Eén blijvend centrum, een klein aantal cursussen, geen hoofdvak: dat wijst erop, denken wij, dat de onderwijskolom smal is voor een boek dat tegelijk als erfgoed wordt uitgebouwd.

Op 11 april 2019 verspreidde het Ministerie van Onderwijs de Regelingen ter voorkoming van belemmering van de leerplicht. Buitenschoolse trainingsinstellingen mogen onder de vlag van 国学 (guoxue) geen 三从四德 (drie gehoorzaamheden en vier deugden), 占卜 (waarzeggerij), feng shui of 算命 (suanming, lot berekenen) onderwijzen. De tekst noemt dat 封建糟粕, feodale drab. Dezelfde taal keert terug in 半月谈 (Banyuetan): knip de industrieketen door van feodale drab onder de naam guoxue.

Xinhua berichtte op 13 april 2023 over malafide guoxue-trainingen die onder het mom van traditionele cultuur waarzeggerij- en I Tjing-cursussen verkopen. Een cursus I Tjing-meester voor 3.986 yuan, een klacht uit Taiyuan. Een cursus van Sanming Yeqin Enterprise Management voor 2.980 yuan. Feng-shui-aanpassingen door Yishang Academy voor 20.000 yuan online tot 50.000 yuan fysiek. Een instructeur die zich hoogleraar aan Beijing Normal University noemde en een minimum maandinkomen van 3.000 yuan uit waarzeggerswerk beloofde. Sinds maart 2022 stonden op het klachtenplatform Heimao meer dan 3.800 klachten over guoxue-training. Het patroon is terugkerend: valse titels, waaronder een zelfverzonnen voorzitterschap van een Wereld Chinese I Tjing en Feng Shui Vereniging. Deskundigen in dat artikel pleiten voor strengere vergunningen, het principe dat wie adverteert verantwoordelijk is, minder online promotie van waarzeggerij, Zhouyi en feng shui, en strafrecht bij fraude.

Volgens een stuk van 1 mei 2022 in 人民论坛 (Renmin Luntan), verschenen op het platform van Renmin Ribao, over de oorsprong van waarzeggerscultuur verdient die cultuur een rationeel begrip. Het stuk plaatst de Zhouyi in een lange geschiedenis van divinatiecultuur, zonder haar zelf als bijgeloof te bestempelen.

Volgens Chinese juridische commentaren bestaat er geen sluitende wettelijke definitie van wanneer waarzeggerij of feng shui als 迷信 (bijgeloof) geldt, wat handhaving bemoeilijkt. De mythe dat waarzeggerij en feng shui in China illegaal zouden zijn, houdt dus geen stand. Wat wordt vervolgd is vooral fraude onder dat mom. De mythe dat de overheid de I Tjing heeft verboden of als staatsbeleid heeft uitgeroeid, vindt in de geraadpleegde bronnen geen steun. Het boek zelf is niet met een landelijk verbod gedocumenteerd, en het academisch onderzoek ernaar is sinds 1978 juist officieel uitgebouwd.

Leg je het Shandong-centrum, het CSSCI-blad, de CASS-koepel en Lius lidmaatschap van het Centrale Bureau naast de ministeriële tekst van 2019 en de Xinhua-casuïstiek van 2023, dan lezen wij daarin een splitsing: de officiële taal over bijgeloof (封建迷信, 封建糟粕) is gebleven, maar het object is in tweeën gedeeld. Boven de splijting: filologie, erfgoed, internationale congressen. Eronder: de markt in meesters, feng shui en maandinkomen. Dat wijst erop dat de I Tjing in de Volksrepubliek overleefde door als filosofie te worden ingeboekt, terwijl haar populaire gebruik de oude categorie hield. Guoxue heeft officiële steun en dus prestige, terwijl er nauwelijks regulier onderwijs in de Zhouyi bestaat; in dat gat, denken wij, springen de cursusverkopers.

Tempels, jongeren en de AI-waarzegger

Hoe wijdverbreid het geloof in waarzeggerij onder Chinese jongeren is, is niet eenduidig gemeten. Een wetenschappelijk representatief percentage ontbreekt. Wat er is, zijn commerciële en journalistieke indicatoren, en twee kaders die verschillende kanten van hetzelfde belichten.

Volgens Chinese media meldde een bezoekersplatform dat het aantal bestelde tempeltickets in het voorjaar van 2023 met 310 procent op jaarbasis steeg. Mensen geboren in de jaren negentig en tweeduizend (90后/00后) maakten bijna de helft van de bezoekers uit. Dat werd breed gelezen als een golf van jongeren die naar tempels trekken voor spirituele troost. 澎湃新闻 (The Paper) verbond het in mei 2023 met interesse in 玄学 (xuanxue, mystiek of metafysica) bij grote levensbeslissingen: gezondheid, examens, relaties. Het artikel citeert onderzoek dat waarzeggerij angst voor onzekerheid kan verminderen en via een placebo-effect zelfvertrouwen kan vergroten, ook bij hoogopgeleide mensen. Dat is het kader van de reddingsboei.

Het andere kader is dat van Xinhua en Banyuetan: grootschalige fraude onder een jasje van guoxue. Beide zijn met bronnen te staven. Het is geen kwestie van cijfers versus mythe.

Begin 2025, na de lancering van het Chinese AI-model DeepSeek, gebruikten, volgens TMTPost, veel jonge gebruikers op Xiaohongshu en Weibo het model om hun 八字 (bazi, geboortehoroscoop) te laten analyseren, liefdesmatches te voorspellen en carrièrevooruitzichten te bespreken, door het model via gedetailleerde prompts op te leiden tot waarzegger. Sommige gebruikers merkten op dat identieke invoer tot identieke voorspellingen leidde. Commerciële apps waren er toen al. Quin (AI-tarot) rekent 98 yuan per week en stond begin 2024 op de derde plaats in de entertainmentcategorie van de Chinese Apple App Store, met meer dan 50.000 beoordelingen en een score van 4,7 sterren. Moonshot AI, bekend van Kimi, destijds gewaardeerd op 33 miljard yuan, bood een gratis Tarot Master-functie aan. Chinese staatstelevisie (CCTV) waarschuwde dat sommige van die apps duidelijke gezichtsfoto's opvragen, met risico op misbruik van biometrische gegevens. Juridische experts wezen erop dat de apps geen daadwerkelijke voorspellende waarde hebben.

Dat wijst erop, denken wij, dat een deel van de vraag niet om een metafysica gaat maar om een procedure tegen onzekerheid. Het duizendbladstelen-orakel levert een uitkomst via het lichaam, langzaam, met restjes van één tot vier. De AI-waarzegger levert, merkten sommige gebruikers, bij dezelfde invoer dezelfde voorspelling. Onze lezing: wat Liu in de jaren tachtig 算卦热 noemde, heeft in bazi- en tarot-apps een verwante opvolger; over de Zhouyi zelf zeggen deze cijfers niets. Naast het vakdebat, dat in Jinan net zo goed wordt gevoerd als in het Westen, is er in China, zo lezen wij het, een bestuurlijke vraag bijgekomen: welk gebruik van het boek hoort in een tijdschrift, en welk gebruik belandt op een klachtenplatform.

Bronnen

Het oude ritueel Werp de duizendbladstelen Stel je vraag en bouw je hexagram lijn voor lijn op, met de klassieke kansverdeling.

Verder lezen

Terug naar de gids